Czym jest suwerenność żywnościowa?

Suw­eren­ność żywnoś­ciowa to pra­wo ludzi do decy­dowa­nia o ich włas­nej żywnoś­ci, rol­nictwie, hodowli zwierząt, rybołów­st­wie i sys­temach zarządza­nia nimi.

Suw­eren­ność żywnoś­ciowa oznacza, że społecznoś­ci mają możli­wość chronić oraz reg­u­lować swo­ją lokalną pro­dukcję rol­ną i lokalny han­del żywnoś­cią, a także decy­du­ją, do jakiego stop­nia chcą być samowystar­czal­ne żywnoś­ciowo. Dąże­nie do suw­eren­noś­ci żywnoś­ciowej oznacza sprze­ciw wobec zale­wa­nia lokalny­ch rynków – także w kra­jach trze­ci­ch – impor­towanymi pro­duk­tami o zaniżony­ch cenach, a także wobec pod­porząd­kowa­nia dosta­wom żywnoś­ci zdomi­nowanym przez dzi­ałal­ność rynków między­nar­o­dowych.

Suw­eren­ność żywnoś­ciowa nie sprze­ci­wia się hand­lowi lecz wspiera strate­gie i prak­tyki hand­lowe zgod­ne z prawem ludzi do bez­pieczne­go, zdrowe­go i zrównoważone­go eko­log­icznie wyt­warza­nia żywnoś­ci.

Na suw­eren­ność żywnoś­ciową składa się pra­wo do żywnoś­ci – pra­wo ludzi do zdrowej i związanej z ich kul­turą lokalną żywnoś­ci, wypro­dukowanej w sposób społecznie spraw­iedli­wy i eko­log­icznie odpowiedzial­ny. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa to pra­wo ludzi do wybiera­nia włas­ny­ch metod żywienia, rol­nict­wa, hodowli zwierząt i rybołów­st­wa oraz pra­wo do decy­dowa­nia o nich. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa chroni interesy i pra­wo do decy­dowa­nia następ­ny­ch pokoleń, wspiera nowe relac­je społeczne pozbaw­ione przy­musu i nierównoś­ci pomiędzy kobi­etami i mężczyz­nami, gru­pami etnicznymi, klasami społecznymi i wszys­tkimi ludźmi. Wspiera rzeczy­wis­te reformy rol­ne, chroni prawa dostępu do terenów rol­niczy­ch oraz do ich wspól­ne­go użytkowa­nia przed groźbami spry­waty­zowa­nia i wysied­la­nia.

Wzras­ta­ją­ca liczba ludzi głod­ny­ch na całym świecie, skon­cen­trowanie przetwórst­wa spoży­w­czego i rynkowe­go obro­tu żywnoś­cią w rękach zaled­wie kilku spółek oraz postępu­jące uszczu­planie zasobów nat­u­ral­ny­ch są ważnymi powodami dla których powin­niśmy wprowadzać suw­eren­ność żywnoś­ciową.

6 zasad suw­eren­noś­ci żywnoś­ciowej

1. Cen­tral­na kwes­t­ia – żywność dla ludzi: suw­eren­ność żywnoś­ciowa umieszcza w cen­trum sys­temów zarządza­nia żywnoś­cią, rol­nictwem, hodowlą zwierząt i rybołów­st­wem pra­wo ludzi do wystar­cza­jącej, zdrowej i związanej z kul­turą lokalną żywnoś­ci dla wszys­t­kich osób: ludzi i wspól­not, włącza­jąc tych, którzy są głod­ni, pod oku­pacją, w stre­fach kon­flik­tu lub zmar­gin­al­i­zowani. Odrzu­ca tym samym twierdze­nie, że żywność jest towarem tak, jak każdy inny czy też jedynie skład­ową między­nar­o­dowe­go agro­biz­ne­su.

2. Doce­nie­nie wytwór­ców żywnoś­ci: suw­eren­ność żywnoś­ciowa wysoko wartoś­ci­u­je i wspiera wkład pra­cy oraz prawa kobi­et i mężczyzn, chłopów i mały­ch rodzin­ny­ch gospo­darstw, pasterzy, rybaków, zamieszku­ją­cy­ch lasy, lud­ność tubyl­czą oraz najem­ny­ch pra­cown­ików w rol­nictwie i rybołów­st­wie, włącza­jąc w to imi­grantów – wszys­t­kich, którzy upraw­ia­ją, pielęgnu­ją, zbier­a­ją i przetwarza­ją żywność. Odrzu­ca te sys­te­my zarządza­nia, pro­gramy i dzi­ała­nia, ich nie doce­ni­a­ją, zagraża­ją im i prowadzą do ich elim­i­nacji.

3. Lokalne sys­te­my zapew­ni­a­nia żywnoś­ci: suw­eren­ność żywnoś­ciowa lik­widu­je dys­tans pomiędzy wytwór­cami żywnoś­ci i jej kon­sumen­tami; umieszcza wytwór­ców żywnoś­ci i jej kon­sumen­tów w cen­trum pro­ce­su pode­j­mowa­nia decyzji w sprawach żywnoś­ci. Chroni wytwór­ców żywnoś­ci na lokalny­ch rynkach przed cenami dumpin­gowymi i negaty­wnymi skutkami pomo­cy żywnoś­ciowej. Chroni kon­sumen­tów przed żywnoscią niskiej jakoś­ci, szkodli­wym lub nieod­powied­nim udzielaniem pomo­cy żywnoś­ciowej, oraz żywnoś­cią zaw­ier­a­jącą gene­ty­cznie mody­fikowane orga­nizmy. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa staw­ia opór struk­tur­om rzą­dowym, umowom i dzi­ałan­iom, które pole­ga­ją na stosowa­niu oraz pro­mowa­niu niezrównoważone­go i niespraw­iedli­we­go hand­lu między­nar­o­dowe­go i odd­a­ją władzę odległym, nieprzewidy­wal­nym kor­po­racjom.

4. Lokalna kon­tro­la zasobów: suw­eren­ność żywnoś­ciowa odd­a­je kon­trolę nad tery­to­ri­um, ziemią uprawną, past­wiskami, wodą, nasion­ami, zwierzę­tami hodowlanymi i pop­u­lac­jami ryb lokalnym wytwór­com żywnoś­ci i respek­tu­je ich prawa. Mogą oni uży­wać tych dóbr i dzielić się nimi w sposób społecznie i eko­log­icznie zrównoważony przy zachowa­niu różnorod­noś­ci. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa uzna­je, że lokalne tery­to­ria częs­to przekracza­ją geopoli­ty­czne granice i zapew­nia lokalnym społecznoś­ciom pra­wo do zamieszki­wa­nia i uży­wa­nia ich tery­toriów. Wspier­a­jąc relac­je współpra­cy pomiędzy wytwór­cami żywnoś­ci w różny­ch regionach, tery­to­ri­ach i sek­torach poma­ga rozwiązać kon­flik­ty wewnętrzne, z władza­mi lokalnymi czy państ­wowymi. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa odrzu­ca możli­wość pry­waty­zowa­nia zasobów nat­u­ral­ny­ch poprzez prawa, umowy hand­lowe czy reżim praw włas­noś­ci intelek­tu­al­nej.

5. Gro­madze­nie wiedzy i umiejęt­noś­ci: suw­eren­ność żywnoś­ciowa opier­a­jąc się na umiejęt­noś­ci­ach i wiedzy lokalny­ch wytwór­ców żywnoś­ci, na zachowany­ch, rozwi­jany­ch i zarządzany­ch przez lokalne orga­ni­za­c­je mod­elach pro­dukcji żywnoś­ci i zbioru plonów, rozwi­ja stosowne sys­te­my badań służące wspar­ciu lokalnej wiedzy i jej przekazy­wa­niu następ­nym pokole­niom. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa odrzu­ca tech­nolo­gie, które tę wiedzę pod­waża­ją, zagraża­ją jej lub szkodzą np. inżynieria gene­ty­cz­na.

6. Współpra­ca z naturą: suw­eren­ność żywnoś­ciowa min­i­mal­izu­je i różnicu­je wkład zasobów nat­u­ral­ny­ch do pro­dukcji agroeko­log­icznej, wybiera metody zbioru plonów, które maksy­mal­izu­ją udzi­ał ekosys­temów i popraw­ia­ją ich odporność oraz zdol­ność adap­tacji zwłaszcza w per­spek­ty­wie zmi­an kli­matu. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa zakłada uzdrowie­nie plan­e­ty tak, aby plan­e­ta mogła uzdrow­ić nas. Odrzu­ca szkodzące pożytecznym funkcjom ekosys­temów metody takie jak: prowadze­nie inten­sy­wny­ch monokul­tur, prze­mysłowa hodowla zwierząt, destruk­cyj­na eksploat­ac­ja łowisk i inne prak­tyki o charak­terze prze­mysłowym, które niszczą środowisko i przy­czy­ni­a­ją się do glob­al­ne­go ocieple­nia.

Suw­eren­ność żywnoś­ciowa

Suw­eren­ność żywnoś­ciowa jest prawem ludzi do zdrowej i związanej z kul­turą lokalną żywnoś­ci, pro­dukowanej meto­dami eko­log­icznymi i zrównoważonymi, oraz do określa­nia swoich włas­ny­ch sys­temów żywnoś­ciowych i rol­ny­ch. Staw­ia ona tych, którzy pro­duku­ją, prowadzą dys­try­bucję żywnoś­ci, a także kon­sumen­tów w samym ser­cu sys­temów żywnoś­ciowych, bez przyz­nawa­nia pri­o­ry­te­tu wymogom rynku świa­towe­go i kor­po­racjom. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa broni interesów przyszły­ch pokoleń, oraz ofer­u­je strate­gię oporu wobec współczes­ne­go reżimu żywnoś­ciowe­go i hand­lu, zdomi­nowane­go przez wielkie kor­po­rac­je. Daje ona pier­wszeńst­wo ekonomiom lokalnym i nar­o­dowym i takim rynkom, a pon­ad­to popiera rol­nict­wo oparte na gospo­darst­wach rodzin­ny­ch, jak i zrównoważoną pod względem eko­nom­icznym, społecznym i eko­log­icznym pro­dukcję i kon­sumpcję żywnoś­ci. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa propagu­je prze­jrzysty han­del, który gwaran­tu­je pro­du­cen­tom godzi­we dochody, a kon­sumen­tom pra­wo do kon­troli nad żywnoś­cią i jej wartoś­cią odży­w­czą. Zapew­nia także pro­du­cen­tom żywnoś­ci pra­wo do zarządza­nia ziemią, zasobami wod­nymi, nasion­ami, stadami zwierząt, jak i do stosowa­nia prak­tyk różnorod­noś­ci bio­log­icznej. Suw­eren­ność żywnoś­ciowa imp­liku­je nowe relac­je społeczne, wol­ne od wyzysku i nierównoś­ci miedzy kobi­etami i mężczyz­nami, różnymi ludami, rasami, klasami społecznymi i pokole­ni­ami. (Deklarac­ja Nyéléni, 2007)

Dodaj komentarz